صفحه اصلي
رویدادهای مرتبط با دانشگاه
یادگارهایی كه از امام خمینی(ره) برایمان مانده است

سیّد روح‌الله مصطفوی مشهور به سید روح‌الله موسوی خمینی(۱۲۸۱ –۱۳۶۸)؛ امام و بنیان‌گذار انقلاب و جمهوری اسلامی ایران، یكی از چهره‌های علمی و از اندیشمندان جهان معاصر بودند كه تالیفات متعددی را در طول حیات با بركت خود، به رشته تحریر در آوردند.
به گزارش خبرنگار فرهنگی آنا، در توصیف ابعاد و جایگاه علمی ایشان، همین بس كه 10 عنوان كتاب درباره اندیشه‌ها، سبك زندگی و سخنرانی‌های ایشان به انتشار رسیده كه هر كدام سعی در تشریح ابعاد مختلف شخصیتی امام راحل را داشته‌اند.
اخلاق، فقه، فلسفه، حدیث، تفسیر و شعر... محورهای اصلی كتاب‌هایی است كه امام خمینی (ره) به نوشت و از سوی موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(س) منتشر می‌شود.

در ادامه، مروری خواهیم داشت بر تالیفات امام خمینی(ره):
تالیفات عرفانی و فلسفی و اخلاقی
1- شرح دعای سحر (عربی)
دعایی است كه با این جمله آغاز می شود: "اللهم انی اسالك من بهائك بابهاه و كل بهائك بهی. اللهم انی اسالك ببهائك كله. "
از امام رضا (ع) نقل شده است كه امام باقر (ع) این دعا را در سحرهای ماه مبارك رمضان می خواندند. این دعا شرح‌های متعددی دارد، یكی از آنها همین شرح امام خمینی است كه در سال 1347 ق. یعنی در 27 سالگی تالیف كرده اند.
این كتاب از كتاب‌های عرفانی حضرت امام امت است و مانند تالیف دیگر ایشان "مصباح الهدایه"، فقط كسانی كه با فلسفه و عرفان آشنایی كامل داشته باشند می توانند از آن استفاده كنند.
سال تالیف این كتاب مصادف است با سال ورود مرحوم شاه آبادی به قم و در این كتاب دو جا از ایشان یاد و مطلبی نقل می كنند. تالیف این كتاب در سال اول تلمذ نزد مرحوم آقای شاه آبادی، این نكته را روشن می كند كه حضرت امام خمینی همان طور كه خودشان در اولین برخورد و ملاقات با آقای شاه آبادی فرموده‌اند، فلسفه را قبلا خواند بودند و در عرفان نیز كار كرده و استاد دیده بودند.
2- مصباح الهدایة ال الخلافة والولایه (عربی)
این كتاب در بیان حقیقت محمدیه و ولایت علویه است كه با ترجمه فارسی آن پس از انقلاب چاپ شده است. تالیف این كتاب در سال 1349 به پایان رسیده و مانند شرح دعای سحر فقط برای كسانی كه با عرفان و اصطلاحات آن آشنایی دارند قابل استفاده است.
3- لقاء الله (فارسی)
مقاله ای است در این موضوع به زبان فارسی در هفت صفحه كه در آن از استادشان مرحوم آقای شاه آبادی یاد می كنند. این مقاله یا رساله در پایان كتاب لقاءالله مرحوم حاج میزا جواد ملكی چاپ شده است.
4- سر الصلاة، صلاة العارفین یا معراج السالكین (فارسی)
این كتاب برای خواص از اهل عرفان و سلوك نوشته شده و تاریخ پایان تالیف آن سال 1358 ق. است و تا حال دوبار چاپ شده است كه بار اول مستقل و بار دیگر در یادنامه شهید مطهری - رحمة الله علیه - چاپ شده است.
5- تعلیقه علی شرح فصوص الحكم (عربی)
فصوص الحكم تالیف محیی الدین عربی و شرح آن از محمود قیصری است و امام خمینی شرح فصوص را در هفت سالی كه از محضر مرحوم آقای شاه آبادی استفاده می كردند، نزد ایشان خوانده و تاریخ تالیف این تعلیقه هم همان سالهاست. در این تعلیقه به مصباح الهدایه خود ارجاع می دهند و از مرحوم آقای شاه آبادی نیز یاد می كنند. كتاب شرح فصوص 495 صفحه است كه تعلیقه امام تا صفحه 396 آن است.
6- تعلیقه علی مصباح الانس (عربی)
مفتاح غیب الجمع والوجود تالیف صدرالدین محمدبن اسحاق قونوی و شرح آن به نام مصباح الانس تالیف محمدبن حمزة بن محمد عثمانی معروف به ابن فناری است. امام خمینی مصباح الانس را تا صفحه 44 از سال 1350 تا 1354ق. نزد مرحوم آقای شاه آبادی خوانده است.
7- تعلیقه علی شرح حدیث راس الجالوت (عربی)
قاضی سعید محمدبن محمد مفید قمی از دانشمندان و عرفای قرن یازدهم، تالیفات فراوانی دارد كه یكی از آنها شرح حدیث راس الجالوت است كه در ذریعه حاج آقا بزرگ در حرف "شین" یاد شده و متاسفانه نویسنده، این رساله را هنوز زیارت نكرده است. گویا مقصود از حدیث راس الجالوت همان احتجاج حضرت رضا (ع) با اصحاب ادیان مختلفه است كه قسمتی از آن احتجاج با راس الجالوت یهودی است. حدیث در توحید و نیز عیون اخبارالرضا شیخ صدوق و احتجاج طبرسی و جلد دهم بحارالانوار و جلد دوم مسندالرضا نقل شده.
8- شرح حدیث راس الجالوت (عربی)
امام خمینی علاوه بر تعلیقه ای كه یاد شد مستقلا شرحی بر این حدیث نوشته اند كه تاریخ تالیف آن بنا بر آنچه در كتاب آیینه دانشوران آمده است، 1348 می باشد و این رساله هم متاسفانه هنوز چاپ نشده است.
9- شرح حدیث راس الجالوت (عربی)
مرحوم سیدریحان الله یزدی در آیینه دانشوران می نویسد: از نوشته های ایشان است تعلیقاتی بر رساله قاضی سعید قمی در شرح حدیث راس الجالوت، با دو شرح دیگر از خود ایشان و تاریخ انجام آن، 1348 می باشد. بنابراین امام خمینی دو شرح بر این حدیث نوشته اند.
10- تفسیر سوره حمد (فارسی)
تفسیری است عرفانی بر سوره حمد كه امام خمینی در سال‌های اول پیروزی انقلاب در پنج جلسه بیان فرمودند و مكرر چاپ شده است. امام خمینی در كتاب سرالصلاة، سوره حمد و توحید را به طور مختصر با اشاراتی عرفانی تفسیر كرده اند. به صفحات 139 تا 151 چاپ 1360 شمسی مراجعه شود و نیز در كتاب "آداب الصلاة" سوره حمد و توحید و اناانزلناه را به گونه ای مفصلتر تفسیر كرده اند.
11- الحاشیه علی الاسفار (عربی)
امام خمینی - رضوان الله علیه - از مدرسین اسفار ملاصدرا بوده و گویا حواشی بر این كتاب داشته باشند; زیرا یكی از فضلای حوزه علمیه قم حاشیه ای از ایشان در مجله كیهان اندیشه نقل كردند به این شرح: صدرالمتالهین در اسفار جلد ششم صفحه دو ماهه درباره حدیث "ماترددت فی شئ انا فاعله كترددی فی قبض روح عبدی المومن" می گوید: فما معنی التردد المنسوب الیه؟ والذی سخ الهذا الراقم المسكین . . . حضرت امام خمینی در حاشیه اسفار به كلام ملاصدرا اشكال نموده و فرموداند: آنچه ملاصدرا ذكر كرده، علاوه بر آنكه فی نفسه از معنای حدیث دور است، ملائمت و تناسبی هم با ذیل حدیث ندارد و سپس حضرت امام مطلب را ادامه داده اند.
12- آداب الصلاة (فارسی)
در این كتاب، تفسیر سوره های حمد و توحید و قدر به گونه ای عرفانی و نسبتا مفصل آمده است. امام خمینی - رضوان الله علیه - در این تالیف به تعلیقه فصوص و مصباح الهدایة خود ارجاع داده و از مرحوم آقای شاه آبادی یاد و مطلب نقل می كنند و ضمنا یك جا كتاب سیر و سلوك منسوب به سید بحرالعلوم را یاد و می گویند: انتساب این كتاب به آن حضرت مورد تردید است.
13- مبارزه با نفس جهاد اكبر (فارسی)
رساله‌ای است اخلاقی، در موضوع "جهاد با نفس" كه تقریر سخنرانی‌های حضرت امام در نجف اشرف برای طلاب و فضلا است. این رساله بارها چاپ شده است.
14- شرح حدیث جنود عقل و جهل (فارسی)
در كتاب شریف اصول كافی حدیثی در بیان لشگریان عقل و جهل از امام صادق (ع) نقل شده كه شامل هفتاد و چند عنوان است.
15- اربعین - شرح اربعین (فارسی)
شرح چهل حدیث است كه سی و سه حدیث آن اخلاقی و هفت حدیث دیگر اعتقادی است. در آغاز آن فرموده‌اند: این بنده بی بضاعت ضعیف مدتی بود با خود حدیث می كردم كه چهل حدیث از احادیث اهل بیت عصمت و طهارت (ع) كه در كتب معتبره اصحاب و علما (ره) ثبت است، جمع آوری كرده و هر یك را به مناسبت شرحی كنم كه با حال عامه مناسبتی داشته باشد و از این جهت آن را به زبان فارسی نگاشته كه فارسی زبانان از آن بهره گیرند ...

كتاب‌های فقه استدلالی
16- كتاب الطهارة
جلد اول، بحث نجاسات، تاریخ پایان تالیف، 10 ذیحجه 1373 ق. چاپ اول در 272 صفحه در قم و چاپ دوم در 358 صفحه در نجف سال 389 ق.
17- كتاب الطهارة
جلد دوم، بحث ماء ثلاثه. تاریخ پایان تالیف، 22 ربیع الاول 1376 ق. چاپ قم در 319 صفحه.
18- كتاب الطهارة
جلد سوم، بحث تیمم. تاریخ پایان تالیف، 11 شعبان 1376. چاپ قم در 235 صفحه.
19- كتاب الطهارة
جلد چهارم كتاب مذكور پیرامون بحث از احكام نجاسات است. این كتاب كه آخرین قسمت از مباحث طهارت است تالیف آن در تاریخ 28 ذیقعده 1377 ق. به پایان رسیده و چاپ آن نیز در نجف اشرف به سال 1389 ق. انجام گرفته است. تعداد صفحات این جلد 290 صفحه است.
20- المكاسب المحرمه
جلد اول، شامل بحث های الاكتساب، الاعیان النجسه، الاكتساب مما یكون المقصود حراما، الاكتساب بما لا منفعة فیه، الاكتساب بماهو حرام فی نفسه، نقاشی و مجسمه سازی، غنا و غیبت و قسمتی از رساله روضة الغناء استادشان حاج شیخ محمدرضا اصفهانی در این جلد نقل شده است.
21- المكاسب المحرمه
جلد دوم، شامل بحث های قمار، كذب، كمك به ظالم، ولایت از طرف جائر، تكسب به واجبات، جوایز سلطان و خراج و مقاسمه ای كه سلطان جائر می گیرد.
22- كتاب البیع
جلد اول، تاریخ تالیف پس از 1380ق. در 457 صفحه در نجف چاپ شده است.
23- كتاب البیع
جلد دوم، در سال 1391 در نجف در 575 صفحه چاپ شده است و بحث ولایت فقیه حضرت امام خمینی كه منشا بسیاری از تحولات گشت، در این جلد است.
24- كتاب البیع
جلد سوم، تاریخ پایان تالیف، 11 جمادی الاولی 1392 و در همان سالها در 485 صفحه در نجف چاپ شده است و بدین ترتیب این سه جلد، حاصل تدریس حدود دوازده سال حضرت امام است كه به قلم خودشان نوشته شده است.
25- كتاب البیع
جلد چهارم، بحث خیارات. تاریخ پایان تالیف، 25 جمادی الاول 1394. در 452 صفحه در نجف در همان سال تالیف چاپ شده است.
26- كتاب البیع
جلد پنجم، شامل بقیه بحث خیارات و بحث نقد و نسیه و قبض. تاریخ پایان تالیف، 15 جمادی الاولی 1396. در 402 صفحه در سال 1397 در نجف چاپ شده است.
27- كتاب الخلل
بحث خلل صلاة است كه ظاهرا پس از سال 1397 تا هنگام مراجعت به ایران بحث كرده و نوشته اند. این كتاب در 314 صفحه در قم چاپ شده است. (4)
28- رسالة فی التقیة
رسالهای است شامل مباحث تقیه در 35 صفحه كه تاریخ تالیف آن شعبان 1373 ق. است و به ضمیمه رسالههای اصولی حضرت امام در سال 1385 ق. در قم چاپ شده است.
29- رسالة فی قاعدة من ملك
این رساله در كتاب آثارالحجة (جلد دوم صفحه 45) جز تالیفات حضرت امام یاد شده است.
30- رسالة فی تعیین الفجر فی اللیالی المقمره
این رساله در 32 صفحه رقعی در سال 1367 شمسی از امام خمینی منتشر شده است كه در عین اختصار، از تالیفات فقه استدلالی ایشان به شمار میآید.
در باب اصول فقه
31- رساله لا ضرر
قاعده لاضرر با اینكه قاعدهای فقهی است اما در كتاب‌های اصول در بخش برائت مورد بحث قرار می گیرد و از این رو ما این رساله را از تالیفات اصول فقه به شمار آوردیم. این رساله هنگامی كه حضرت امام دوره اول اصول فقه را تدریس می فرمودند، نوشته شده و تاریخ پایان تالیف آن غره جمادی الاولی 1368ق. است كه در 68 صفحه به ضمیمه چند رساله دیگر با نام "الرسائل" در قم در سال 1385 چاپ شده است.
32- رسالة الاستصحاب
این رساله در دوره اول درس اصولشان نوشته شده و تاریخ پایان تالیف آن، و رمضان 1370 است كه در 290 صفحه با همان رسائل در سال 1385 ق. در قم چاپ شده است.
33- رسالة فی التعادل والتراجیح
در دوره اول درس نوشته اند و تاریخ پایان تالیف آن، 9 جمادی الاولی 1370 و تاریخ پاكنویس آن ماه رمضان 1370 بوده است و در 92 صفحه در همان رسائل در سال 1385 در قم چاپ شده است.
34- رسالة الاجتهاد والتقلید
چون پایان دوره اول درس اصول فقه حضرت امام 1370 ق. بوده تاریخ پایان تالیف این رساله باید همان سال باشد. در 78 صفحه در همان رسائل در سال 1385ق. در قم چاپ شده است.
35- رسالة فی الطلب والارادة
این رساله را می توان از رساله های فلسفی عرفانی شمرد، ولی چون حضرت امام در درس اصول فقه بحثش را مطرح كردند، ما جزو تالیفات اصول فقه ذكر كردیم.
36- تعلیقة علی كفایة الاصول
مرحوم حاج آقا بزرگ تهرانی در كتاب الذریعه (جلد 26صفحه 285 چاپ مشهد) حاشیه كفایة الاصول آخوند خراسانی تالیف حضرت امام خمینی را یاد می كنند و می فرمایند: "ذكره فی فهرس تصانیفه" و آقای رازی نوشته اند این حاشیه از بحث قطع تا استصحاب است و در جای دیگر خوانده ام كه تاریخ پایان تالیف 1368 ق. است.
37- رساله در موضع علم اصول و نیز در برخی نوشته ها، كتابی در اصول فقه به این عنوان "رساله در موضوع علم اصول" از تالیفات امام خمینی - قدس سره - شمرده شده است.
38- حضرت آقای سبحانی كه از شاگردان برجسته حضرت امام بوده است.
امام خمینی (س) تقریرات درس مرحوم آیت الله العظمی بروجردی را نیز از آغاز مباحث اصول تا حجیت مظنه نوشته اند.

رساله های عملیه یا فقه غیراستدلالی
39- تعلیقة علی العروة الوثقی (عربی)
حاشیه ای است بر تمام عروة الوثقی مرحوم سیدمحمدكاظم یزدی. تاریخ پایان این تعلیقه 7 جمادی الاولی 1375ق. است، چاپ اول آن در 345 صفحه در قم انجام شده است و پس از چندی توسط مطبوعات "دارالفكر" چاپ دوم شده و سپس به ضمیمه خود عروة الوثقی، مكرر به چاپ رسیده است.
41- حاشیه توضیح المسائل (فارسی)
حاشیه ای است بر توضیح المسائل آیت الله العظمی بروجردی كه در قم در 138 صفحه در سال 1381 پس از رحلت آیت الله بروجردی چاپ شده است.
42- رساله نجاة العباد (فارسی)
این رساله باید سه جلد باشد، نویسنده فقط جلد دوم آن را كه از مكاسب محرمه تا طلاق است و در 155 صفحه در قم در حدود سال 1380 به چاپ رسیده، زیارت كرده است. این رساله ظاهرا تالیف خود حضرت امام است و باید درباره قسمتهای چاپ نشده آن تحقیق شود.
43- حاشیه رساله ارث (فارسی)
مرحوم حاج ملاهاشم خراسانی صاحب كتاب منتخب التواریخ رساله ای در ارث به زبان فارسی نوشته كه با حاشیه برخی مراجع تقلید گذشته چاپ سنگی شده است. حضرت امام خمینی حاشیه ای بر این رساله نوشته اند كه با اصل رساله در 120 صفحه در قم ظاهرا، پس از رحلت آیت الله العظمی بروجردی، چاپ شده است.
44- مناسك یا دستور حج (فارسی)
این رساله مكرر چاپ شده و چاپ سوم آن كه نویسنده زیارت كرده در 187 صفحه در سال 1384 ق. انجام شده است.
46و45- تحریر الوسیله (عربی)
وسیلة النجاة تالیف مرحوم آیت الله العظمی آقاسیدابوالحسن اصفهانی از جهت كثرت با بهای فقه (نه كثرت فروع) بر عروة الوثقی تالیف سیدمحمد كاظم یزدی برتری دارد یعنی بسیاری از بابهای فقه مانند مكاسب، طلاق، نذر و . . . در عروة الوثقی نیست ولی در "وسیلة النجاة "هست. امام خمینی همان طور كه قبلا گفته شد بر "وسیلة النجاة" حاشیه داشتند و در سال 1384 كه در تركیه تبعید بودند به این فكر افتادند كه حاشیه خود را در متن وسیله درج و در ضمن با بهایی را هم كه وسیلة النجاة، ناقص دارد تتمیم و مسائل مستحدثه را هم به آن بیفزایند. این كار به صورت بسیار خوبی در مدتی كه تبعید بودند انجام گرفت و به نام " تحریرالوسیله" در همان سالها، در نجف، در دو جلد (662و647 صفحه) چاپ و سپس مكرر تجدید چاپ شد.
47- زبدة الاحكام (عربی)
رساله مختصری است كه با توجه به تحریرالوسیله حضرت امام خمینی توسط برخی از شاگردان ایشان تنظیم شده و مكرر به چاپ رسیده، یكی از چاپهای ممتاز آن چاپ سازمان تبلیغات اسلامی در 273 صفحه در سال 1404 ق. انجام شده است. یادآوری این نكته لازم است كه متن اولی این رساله سالها قبل تالیف شده و به نام چند نفر از مراجع تقلید از جمله آیت الله میلانی و آیت الله حاج سیداحمد خوانساری نیز به نامهای دیگر چاپ شده است و بنابر این باید گفت همان متن اولی با توجه به تحریرالوسیله به این صورت تنظیم شده.
48- توضیح المسائل (فارسی)
در زمان آیت الله العظمی بروجردی احساس شد كه رساله عملیه ایشان باید ویرایش شود تا برای عامه مردم باسواد قابل فهم باشد. به این منظور حجت الاسلام والمسلمین حاج شیخ علی اصغر كرباسچی، موسس مدرسه علوی در تهران و استاد محترم جناب آقای علی اصغر فقیهی، صاحب تالیفات متعدد با همكاری یكدیگر رساله عملیه آن مرحوم را به صورت بسیار مطلوبی در آوردند و به نام توضیح المسائل نامیده شد. پس از رحلت آیت الله بروجردی مراجع تقلید بر این كتاب حاشیه زدند. از جمله حضرت امام حاشیه ای بر این كتاب نوشتند كه بعدها توسط برخی از علما، حاشیه ایشان در متن درج و به نام توضیح المسائل امام خمینی مكرر چاپ شده است.
49- ملحقات توضیح المسائل (فارسی)
تحریرالوسیله حضرت امام خمینی مسائل جدید و مستحدثه را هم داشت ولی به زبان عربی بود و چون این مسائل برای فارسی زبانان هم لازم بود، به فارسی ترجمه و به ضمیمه برخی مسائل امر به معروف و نهی از منكر و دفاع كه در توضیح المسائل نبود، به نام ملحقات توضیح المسائل و نامهای دیگر، هم مستقل و هم به ضمیمه توضیح المسائل مكرر چاپ شد.
51و50- استفتائات (فارسی)
یكی از كارهای بسیار ارزنده، جمع و تنظیم جواب سوالاتی است كه از فقها می شده تا برای غیر سوال كننده هم مورد استفاده قرار گیرد. كتابهای بسیار مهم " جامع الشتاب" میرزای قمی و سوال و جواب" حجت الاسلام شفتی و "سوال و جواب" سیدمحمد كاظم یزدی. همه از این قبیل است. اخیرا مجموعه سوال و جوابهای آیت الله العظمی گلپایگانی هم در چند جلد تنظیم و چاپ شده است. برخی از علاقه مندان به امام خمینی - رضوان الله علیه - به فكر افتادند كه همین كار را در مورد استفتائات و جواب‌های حضرت امام انجام دهند كه قسمتی از آن كه گویا مربوط به سالهای 1360-1362 شمسی است و در دو جلد تنظیم شده. یك جلد آن در 519 صفحه توسط انتشارات جامعه مدرسین قم چاپ شده است. امید است همین كار نسبت به كل استفتائات حضرت امام خمینی به صورت وسیع انجام گردد.
52- حكومت اسلامی یا "ولایت فقیه" (فارسی)
این كتاب حاصل درسهای حضرت امام خمینی راجع به ولایت فقیه است كه در كتاب البیع ایشان هم به گونه ای مختصرتر آمده است. چاپ سوم این كتاب در 208 صفحه در سال 1391 انجام شده است. و این همان كتابی است كه زمینه فكری تشكیل حكومت اسلامی را در ایران آماده ساخت و دستگاه جبار شاهنشاهی نسبت به آن خیلی حساسیت نشان می داد.
53- كشف الاسرار (فارسی)
مرحوم حاج شیخ مهدی پائین شهری از علمای بزرگ قم و اتقیا بود. فرزند ناخلف او علی اكبر حكمی زاده رساله ای به نام "اسرار هزار ساله "نوشت و در 38 صفحه در سال 1322 شمسی منتشر ساخت. موضوع این رساله حمله به مذهب تشیع بود. یعنی حرفهای فرقه ضاله وهابی را به ضمیمه تبلیغات سؤ علیه روحانیان كه آن روزها بازارشان داغ بود، در این رساله آورده بود و در حقیقت رساله ای بود در ترویج وهابیت و از طرفی همسو با كسروی و از طرف دیگر با رضاخان كه دشمن روحانیان بود.
54- رساله در رجال (عربی)
حضرت امام در علم رجال تالیفی ندارند، اما در جلد اول كتاب طهارتشان كه قبلا یاد شد، بحثی درباره "محبت خبر اصحاب الاصول والكتب "در 24 صفحه كه می توان آن را رساله ای جداگانه داشت و ما این بحث را به عنوان رساله ای مستقل یاد كردیم تا نظر افاضل را به آن جلب و این بعد علمی حضرت امام - رضوان الله علیه - نیز معلوم گردد. در این بحث درباره عبارت معروف: اجمعت العصابة علی تصحیح . . . " و درباره فرق اصل و كتاب در اصطلاح قدما تحقیق شده است.
55- دیوان شعر (فارسی)
حضرت امام از آغاز جوانی تا پایان عمر گاهگاهی شعر می سرودند و نمونه هایی از آن در كتابها آمده و یا در حافظه ها هست و بخشی از آنها پس از رحلت حضرت امام به صورت‌های گوناگون چاپ شد. مجموعه اشعار ایشان دیوانی نسبتا بزرگ را تشكیل می دهد ولی قسمتهایی از آن مفقود شده است.
56- رساله ای مشتمل بر فوایدی در بعضی مسائل مشكله
این كتاب در بعضی مصادر، یاد شده است و اطلاعی از كم و كیف آن در دست نیست. كتابهایی كه تا كنون یاد شد، جز چند مورد آن، به قلم خود حضرت امام خمینی (س) بود؛ اما چند كتاب هم تقریرات بحث‌های فقه و اصول ایشان است كه شاگردان آن بزرگوار آنها را نوشته اند.
58و57- تهذیب الاصول (عربی)
تقریر بحث اصول فقه حضرت امام است؛ به قلم استاد حاج شیخ جعفر سبحانی كه با چهار رساله الاضرر - استصحاب - تعادل و تراجیح و اجتهاد و تقلید كه به قلم خود امام است، دوره كامل فقه است.
59- رساله فی قاعدة لا ضرر یا نیل الاوطار
تقریر بحث امام است به قلم آقای سبحانی، تاریخ پایان تالیف 1375 ق. و تاریخ پاكنویس آن 1380ق. این رساله ضمیمه تهذیب الاصول چاپ شده است.
60- رساله فی الاجتهاد والتقلید (عربی)
تقریر بحث امام است به قلم آقای سبحانی، تاریخ پایان تالیف 1370ق. كه تاریخ پایان دوره اول درس اصول فقه امام است و تاریخ تجدید نظر در این رساله 1377ق. كه تاریخ پایان دوره دوم درس اصول فقه امام است و تاریخ پاكنویس آن 1382ق. است. این رساله هم به ضمیمه تهذیب الاصول چاپ شده.
61- لب الاثر یا رساله فی الطلب والاراده والجبر والتفویض. (عربی)
تقریرات بحث امام است به قلم آقای سبحانی. تاریخ پایان تالیف 1371ق. و تاریخ پاكنویس 1373ق. و عكس نسخه خطی آن در 57 صفحه در كتابخانه موسسه در راه حق قم موجود است. سه بحث اخیر یعنی قاعده لاضرر و اجتهاد و تقلید و طلب و اراده را هم خود امام نوشته اند و هم جناب آقای سبحانی و شاید تفاوت چندانی نداشته باشند.
62- كتاب البیع (عربی)
تقریر قسمتی از بحث بیع حضرت امام است به قلم استاد محترم جناب آقای قدیری كه اخیرا وزارت ارشاد آن را چاپ كرده است. البته همین قسمت به قلم خود امام هم نوشته شده كه قبلا یاد گشت.
82تا63- صحیفه نور (فارسی)
اعلامیه ها و گفتارها و حكم‌ها و سخنرانی‌ها و مصاحبه های حضرت امام از سال 1341 شمسی تا سال آخر عمر شریفشان به صورت‌های گوناگون و سلیقه‌های مختلف جمع آوری و تنظیم و نشر شده است كه شاید معتبرترین و جامعترین آنها كتاب شریف صحیفه نور باشد.
این كتاب حدود بیست جلد است و شامل رهنمودهای حضرت امام از سال 1341ش. تا آخر عمرشان یعنی 1368ش. است. در آغاز این كتاب نوشته ای از سال 1363ق. كه مربوط به حدود بیست سال قبل از نهضت پانزدهم خرداد است آمده كه بسیار جالب توجه است.
83- وصیتنامه سیاسی الهی (فارسی)
آخرین تالیف حضرت امام خمینی است كه پس از رحلت آن بزرگوار در اختیار امت اسلامی قرار گرفت و نویسنده فكر می كند این نسخه الهی به دلیل توجه خاص ملت ما به آن، پر تیراژترین كتاب در تاریخ چاپ ایران باشد زیرا تاكنون كه هنوز سالگرد درگذشت آن بزرگوار نرسیده است، شاید بیش از یك میلیون نسخه از آن چاپ شده باشد.
دو اثر عرفانی گرانقدر دیگر
84- ره عشق
نامه عرفانی حضرت امام خمینی مورخ 1404ق. از انتشارات موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
85- باده عشق
نامه عرفانی دیگری است از انتشارات سروش