صفحهٔ اصلي
گفتار
تدبیر برای آینـده
سلامت دهان و سلامت عمومی بـدن.



دانستن اینكه بخش دندانپزشكی و حوزه‌ی سلامت دهان چه آینده‌ای دارد، منوط به پاسخ دادن به این سوال است كه آینده‌ی نظام‌های سلامت در دنیا چگونه خواهد بود، شاید بد نباشد تا با مرور حدود ۶۰ سال اصلاحات نظام‌های سلامت در سایر كشورها و ترسیم چشم‌اندازی از آینده نظام‌های سلامت بتوان تصویری از وضعیت حوزه‌ دندانپزشكی رامجسم نمود.
نظام‌های سلامت دیگر صرفا مسوول حفظ و ارتقای سلامت افراد نیستند، بلكه موظف‌انداز آنها در برابر هزینه‌های مالی ناشی از بیماری و ناخوشی محافظت كنند. این جملات، بخشی از بیانیه پنجاه و هشتمین مجمع جهانی سلامت در سال 2005 است. چــرا ســـــازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی همچون
( WHO) به این نتیجه رسیده‌اند؟ چه مخاطراتی پیش آمده كه این سازمان‌ها را ملزم به اتخاذ چنین راهبردهایی كرده است؟
بعداز جنگ جهانی دوم و اواخردهه‌ی پنجم قرن بیستم، اولین موج از اصلاحات نظام سلامت در كشورهای صنعتی آغاز شد. در این دوره تاكید بر دسترسی همه‌ی مردم به خدمات مدرن سلامت بود. اقتصاد در حال رشد نیاز به انسان‌هایی سالم و مولد داشت تا چرخ‌های آن را به حركت درآورند. درآن دوره افزایش سطح بهره‌مندی از خدمات بهداشتی و درمانی در اولویت بود و طی چند دهه شاخص‌های سلامت به سرعت ارتقا یافت. شاخص‌هایی چون كاهش بار بیماری‌های خطرناك واگیر از طریق واكسیناسیون و پیشگیری، كاهش مرگ و میر مادر و نوزاد، افزایش امید به زندگی ( همراه با سلامتی) همگی نشان از توجه دولت‌ها به بهبود سطح سلامتی شهروندان داشت.

اختلاف طبقاتی در بهداشت
گذشت زمان دولت‌ها را متوجه اشكالاتی اساسی در نظام‌های سلامت كرد. به این شكل كه باتوجه به رابطه‌ی فقر و بیماری، با افزایش روز‌افزون هزینه‌های خدمات بهداشتی و درمانی، فقرا مشكلات عدیده‌ای درتامین مخارج داشتند و به مرور نابرابری شدید در چگونگی استفاده‌ی موثر از منابع و در دسترس اقشار آسیب‌پذیر به خدمات نمود پیدا می‌كرد. خدمات موجود بودند و مردم ناتوان در بهره‌مندی از آنها.
متخصصان مختلف در دسترس بودند، ولی بیشتر ثروتمندان از خدمات آنهااستفاده می‌كردند، در حالی كه فقرا به آنها محتاج‌تر بودند، بنابراین از اوایل 1990 با موج دوم اصلاحات، توجه به مقولاتی چون عدالت، كارآیی و كیفیت مدنظر دولت‌ها قرار گرفت. تجمیع منابع و توزیع ریسك ، همبستگی اجتماعی، یارانه‌های متقاطع، اولویت بندی خدمات، عدالت در بهره‌مندی از خدمات سلامت، مشاركت مالی عادلانه و مقولاتی از این دست در اولویت قرار گرفت.
این نمودار كه در گزارش جهانی 2008 نیز به آن اشاره شده است، به خوبی ابعاد مختلف پوشش فراگیر (Universal Coverage) را ترسیم می‌كند. نظام سلامت باید به شكلی استقرار یابد تا مردم در سه بعد این مكعب پوشش مناسبی داشته باشند:
۱- سطح یا تعداد افراد تحت پوشش.
۲- عمق یا میزان بهره‌مندی از خدمات .
۳- ارتفاع یا میزان پوشش هزینه‌ی خدمات.
در هر نظام سلامت كه مكعب داخلی به مكعب خارجی نزدیك‌تر باشد، كاركردهای نظام سلامت از مطلوبیت بیشتری برخوردار خواهد بود.

موج سوم اصلاحات
موج سوم اصلاحات در دهه‌ی اخیر آغاز شده است . هم‌زمان با رشد اقتصادی كشورها، سهم بخش سلامت از تولید ناخالص داخلی (GDP) در حال افزایش است و هزینه‌های بهداشتی و درمانی در جهان در سه دهه‌ی گذشته دو برابر شده است. ورود روز افزون داروها و تكنولوژی‌های جدید و پیشرفته به بازار سلامت دولت‌ها را با چالش اساسی در تامین مخارج مربوطه مواجه نموده است. 
حالا دولت‌ها می‌خواهند عادلانه رفتار كنند و یارانه‌ها را از ثروتمندان به فقرا و افراد جوان و سالم به سمت افراد پیر و بیمار سوق دهند، ولی رشد روز‌افزون هزینه‌ها آنها را در تامین مخارج عاجز كرده است. واقعیت تلخ این است كه عمده‌ی هزینه‌ها صرف درمان بیماری‌ها می‌شود تا پیشگیری از بروز آنها.
چه باید كرد؟ چگونه باید هزینه‌ها راكنترل كرد؟ چگونه باید بیماری‌های قلبی عروقی، سرطان‌ها، تصادفات، دیابت و ... كه آینده‌ی سلامت بشر را تهدید می‌كنند را كاهش داد؟ یا چگونه باید عوارض این بیماری‌ها را كمتر كرد؟

اجمـاع جهـانی
در پاسخ به سوالاتی از این دست یك اجماع جهانی صورت گرفته است تا موج جدیداصلاحات به نظام‌های سلامت كشورهای مختلف تسری یابد. این موج همچنان كه در گزارش جهانی سلامت ۲۰۰۸ به آن اشاره شده شامل این موارد است:
الف - توجه جدی به مراقبت‌های اولیه‌ی سلامت.
ب - تاكید بر عوامل اجتماعی موثر بر سلامت ( SDH ).
ج - ارزیابی تكنولوژی‌های بخش سلامت و كنترل هزینه‌ها، استقرار نظام DRG در خدمات بیمارستانی و استقرار پزشك خانواده و نظام ارجاع در مراقبت‌های بالینی، همه و همه بخشی از برنامه‌هایی است كه دولت‌ها برای كنترل بازار سلامت و اصلاح روندارایه خدمات و القای نگرش پیشگیری محور، مدنظر قرار داده‌اند.
در حقیقت، انچه بیشترین تاثیر را روی سلامت دارد، عمدتا خارج از بخش سلامت است. وزارت بازرگانی ( واردات خوراكی ومواد مضر) ، محیط زیست، آموزش و پرورش ، صنایع و سایر بخش‌ها و سازمان‌ها همگی دارای تاثیراتی روی بخش سلامت هستند. با این وجود توجه اندكی به تصمیمات تاثیر گذار این سازمان‌ها بر سلامت می‌شود. WHO معتقد است كه رویكرد( سلامت در كلیه‌ی سیاست‌ها) باید به طور وسیع در سراسر دولت در نظر گرفته می‌شود.
شاید با نگاهی اجمالی به رونداصلاحات دردنیا، تشخیص مسیر حركت ما در بخش دندانپزشكی و آینده‌ی مراقبت‌های دهان و دندان و سلامت دهان و دندان چندان دشوار نباشد.
دكتررضا حسین‌پور